Hôm nay, khi hay tin người anh vong niên của chúng tôi – nhạc sĩ Bảo Tố – vừa từ giã cõi đời tại San Jose, Hoa Kỳ, trong lòng tôi dâng lên một niềm xúc động sâu xa, xen lẫn bùi ngùi và kính phục. Anh ra đi, để lại phía sau không chỉ là những bản nhạc đấu tranh, mà còn là một đời người gắn liền với lý tưởng quốc gia, với khí tiết của một người tù chính trị không bao giờ khuất phục.

Từ thuở còn học Trung học, tôi đã từng nghe danh nhạc sĩ Bảo Tố. Khi ấy, cái tên Bảo Tố gợi lên hình ảnh một người làm nhạc mang tinh thần đấu tranh, một tiếng nói không cúi đầu trước bạo quyền. Nhưng phải đến sau biến cố 30 tháng 4 năm 1975 – khi miền Nam sụp đổ bởi bạo lực của miền Bắc – tôi mới thật sự biết anh, không phải trên sân khấu hay qua làn sóng phát thanh, mà trong hoàn cảnh nghiệt ngã nhất: chung tù cải tạo.

Trong lao tù cộng sản, anh em chúng tôi sống chung dưới một mái nhà giam. Tôi ở đội 7, anh ở đội 18, tuy khác đội nhưng cùng chung một “láng” – nơi cư trú của tù nhân. Kỷ luật nhà tù vô cùng khắt khe. Mọi sinh hoạt đều bị theo dõi, quan sát chặt chẽ, đặc biệt là về tư tưởng, văn hóa và âm nhạc. Đối với bọn cai tù, những ca khúc của chế độ Việt Nam Cộng Hòa bị gán cho cái nhãn “nhạc phản động”. Nhưng đối với chúng tôi, đó là văn hóa, là ký ức, là linh hồn của một miền tự do đã mất.

Sau một tuần lễ lao động ép xác, cực khổ và đói khát, những người tù chính trị như chúng tôi thường âm thầm tụ lại thành từng nhóm nhỏ. Chỉ là vài điếu thuốc chuyền tay, vài ngụm trà nhạt, nhưng chính trong những giây phút tưởng chừng rất đỗi bình thường ấy, tiếng hát miền Nam lại cất lên. Không cần đàn, không cần sân khấu, chỉ cần một giọng hát và một tấm lòng.

Và trong những lúc ấy, nhạc sĩ Bảo Tố không chỉ là người hát, mà là người giữ lửa. Anh hát với sự điềm tĩnh nhưng cương quyết, ánh mắt sáng lên niềm tin không lay chuyển. Anh hiểu rất rõ cái giá phải trả, bởi nếu bị phát hiện, chúng tôi sẽ bị kiểm điểm, bị trừng phạt, thậm chí bị đưa vào nhà đá – nơi giam cầm khắc nghiệt dành cho những người bị cho là “sai phạm”. Thế nhưng, anh vẫn hát. Bởi với anh, im lặng trước sự xóa bỏ văn hóa còn đáng sợ hơn mọi đòn roi.

Trong chốn lao tù, tôi thấy rõ nơi anh một con người có lý tưởng quốc gia rõ rệt, không thỏa hiệp, không mơ hồ. Anh không cần những lời hô hào lớn tiếng, chính thái độ sống và cách anh giữ gìn từng câu hát miền Nam đã nói lên tất cả. Anh là nhạc sĩ đấu tranh, nhưng đồng thời cũng là một người bạn tù nghĩa khí, một người anh tinh thần cho nhiều anh em cùng cảnh ngộ.

Tôi còn nhớ anh đi lao động ngoài nương rẩy anh lượm những mảnh dán vụn và rồi ghép thành những nhạc cụ và lấy những sợi dây cước làm dây đàn tạo ra đàn tự chế. Anh đàn cho anh em tù nào thích nhạc miền Nam hát.  Trong nhóm ca hát nhạc miền Nam của anh Bảo Tố có Tôi và anh Tốt (anh Tốt cũng là một sĩ quan Cảnh Sát như tôi, nhưng anh tốt nghiệp trước tôi một khóa)là hai người trẻ nhất đối với số tuổi của anh Bảo Tố và các anh khác trong nhóm văn nghệ tự phát trong tù.

Nhóm lúc đầu ít người, sau có nhiều bạn tù tham gia hơn. Cuối tuần nào nhóm của chúng tôi cũng hát. Chúng tôi tự nguyện tổ chức người canh chừng cán bộ, cứ hễ thấy cán bộ ngoài khung vào thì nhóm canh chừng báo động, khi đang hát nhạc vàng miền nam thì chúng tôi đổi qua nhạc gọi là “ Cách Mạng” để đánh lừa mấy tên cán bộ vào kiểm tra.  Tuy nhiên có lúc chúng tôi cũng bị những tên “ăng ten” (những người làm  ăng ten thường là những người cùng chung số phận tù , nhưng  đầu óc  không được chuẩn, tin lời dỗ ngọt của cán bộ trại  là học tập tốt được về sớm nên tự nguyện làm ăng ten) báo cáo ngầm với cán bộ trại, từng người một chúng tôi cũng bị gọi lên khung viết kiểm điểm và đôi khi chịu hình phạt.

 Trong nhóm của chúng tôi, gồm có  Nhạc sĩ Bảo Tố đầu đàn, anh  Yến Hiến Binh , Anh Duy Trác, Anh Nghi cổ nhạc về ca sĩ thường trực có tôi và anh Tốt Cảnh Sát. Phần lớn chúng tôi hát nhạc của Trần Thiện Thanh, Trầm Tử Thiêng , Trúc Phương, Lam Phương… Hầu hết là nhạc Lính và Quê hương.

 Thời gian lâu nhóm vẫn phục vụ cho bạn tù trong láng, các bạn tù có gia đình thăm nuôi đem hiến cho nhóm một số thức ăn  bánh kẹo, thế là phong trào ca hát hàng tuần trong láng lại càng phát triển. Các người tù có tư tưởng “ Ăng ten” cũng bớt dần và cũng nằm im để thưởng thức.

Tôi nhớ khoảng năm 1979, dịp Tết đến, Anh Bảo Tố tổ chức một đêm hát khuya hơn để đón giao thừa, anh nói với các bạn tù trong láng là “ Đêm nhạc hôm nay, nhóm chúng tôi mời hai ca sĩ từ Saigon đến tham dự và trình diễn cho quí bạn xem. Đây ca sĩ Anh Huy và Đình Tốt. Thật ra Anh Tốt và Tôi tham gia trong nhóm” ca nhạc liều mạng “ tự phát này  lâu ngày thành quen và trở nên điêu luyện giọng nên được hầu quý anh em bạn tù yêu thích nên anh Bảo Tố giới thiệu cho vui thôi, chứ ca sĩ Saigon nào đâu!.  Sự giới thiệu này của nhạc sĩ bảo Tổ cũng làm cho chúng tôi suy nghĩ ra rằng chắc anh cũng nhớ lại những dĩ vãng của anh khi còn là nhạc sĩ trong các vũ trường hay phòng trà ở Saigon xưa. Nhớ lắm, nhớ lắm nên thốt lên thôi để lòng bớt trăn trở!

 Có một kỷ niệm cũng khó quên là nhân dịp Tết ở trong trại tù Hàm Tân Thuận Hải,Anh  Bảo Tố lấy đàn ghi ta đàn cho ca sĩ Luật sư Duy Trác hát bài “ Thề Không Phản Bội Quê Hương”   và  bài “ Sài Gòn Chỉ Vui Khi Các Anh Về” do Duy Trác sáng tác trong trại tù.

Hoàn cảnh sáng tác bài hát này là.

Một hôm cùng anh em tù cuốc đất bên đường vào trại tù, thấy mấy bà đi thăm chồng đi trên đường, người tù Duy Trác hỏi: 

– Sài Gòn có gì vui không, mấy chị? 

Một bà trả lời: 

– Sài Gòn chỉ vui khi các anh về. 

Cảm khái vì câu nói, Duy Trác làm bản nhạc “Sài Gòn chỉ vui khi các anh về “. Năm 1982 Duy Trác gửi bản nhạc sang Pháp, ký tên tác giả là Ve Sầu. Bọn Công An Phản Gián dò biết, chúng bắt Duy Trác, chúng kết tôi bản nhạc có ý nói “Sài Gòn chỉ vui khi những chiến sĩ Phục Quốc trở về.”. Lời bài hát như sau: ( Lời bài hát lúc đó không có tiếng Anh, chỉ có truyền miệng và viết bằng tay chuyền chui với nhau .Sau này ra hải ngoại mới có dịch sang tiếng Anh)

“ Tôi đã gặp em bỡ ngỡ tình cờ

I met you quite by surprise

Đôi mắt ngây thơ đến từ thành phố

A pair of innocent eyes from the city

Ngục tù tối tăm nói với cuộc đời

The dungeon dark speaks to life

Sàigòn có vui? Sài gòn có vui?

Is Saigon happy?  Is Saigon happy?

Em ngước nhìn tôi cúi đầu nói nhỏ

You looked up at me, bent your head, and said softly

"Còn gì nữa đâu thành phố mộng mơ"

What's left of the dreamy city

Thành phố đớn đau vẫn còn nhắn nhủ

The afflicted city continues to remind us

"Sài gòn chỉ vui khi các anh về."

Saigon will only be happy when you brothers are back."

Tôi sẽ về đòi lại quê hương đã mất

I will go back to ask back the homeland that's been lost

Tôi sẽ về cùng em lau khô hàng nước mắt

I will go back with you wiping dry the tears

Tôi sẽ mời em dạo chơi phố xá tươi vui

I will invite you to stroll on joyful streets

Những con đường tình, trường xưa công viên tràn nắng mới

Streets of love, the school of long ago, parks all overflowing with new sunshine

Tôi sẽ về quỳ bên thánh giá bao dung

I will go back to kneel before the generous cross

Tôi sẽ nguyện cầu cho tình yêu và cuộc sống

I will pray for love and for life

Đem tiếng khóc cười dâng đời khúc hát say mê

Offer tears and laughter to life in an impassioned song

Cám ơn Sài gòn tôi sẽ trở về

Thank you Saigon I will come back

Sài Gòn mến yêu!

Beloved Saigon!

Người tình dấu yêu!

Dearest lover!

Tôi sẽ trở về!

Và bài hát này đã được lan truyền miệng  trong hầu hết các trại giam Và  Anh Huy (xưa) là Duy Văn bây giờ đã cũng từng hát nhạc phẩm này trong nhóm “ca nhạc  liều mạng “của anh Bảo Tố và Duy Trác.

Khi Anh Duy Trác và nhóm ca nhạc chúng tôi hát thì các bạn tù kéo đến cùng vỗ tay hưởng ứng hát theo rất vui. Cán bộ trại tù tới giải tán và mấy ngày sau Bảo Tố và Duy Trác bị nhốt riêng vì tội dám hát “nhạc phản động”.

Chuyện nhóm “ca nhạc vàng liều mạng” trong tù sau đó đã phôi pha lần vì các thành viên bị “ biên chế” chuyển qua  nhiều trại khác nên nhóm coi như là giải tán.

Từ sau năm 1980, khi tôi còn ở trong tù hay tin anh Bảo Tố đã được tha về và anh đã tìm đường vượt biên thành công tới bến bờ tự do. Anh Đình Tốt và Yến Hiến Binh đến nay tôi không biết tin tức chỉ có anh Duy Trác nghe đâu đã đến được Hoa Kỳ hiện đang ở Tiểu Bang Texas.

Thời gian trôi qua. Năm 1994 tôi qua Mỹ theo diện H.O, đến San Jose  tôi gặp lại Nhạc sĩ Bảo Tố, anh làm Đài Phát Thanh, tôi có tiếp xúc và học hỏi anh về cách làm truyền thông. Sau khi tôi học xong lớp báo chí Press and News  ở San Francisco College và nhờ kiến thức học nơi anh Bảo Tố tôi đã cộng tác với Đài Phát Thanh của Chị Hoàng Mộng Thu ở San Francisco.

 Khi tôi chuyển xuống sống ở thành phố San Jose, tôi làm báo chí, tôi gặp anh thường xuyên trong sinh hoạt các hội đoàn cũng như trên lãnh vực truyền thông.

 Tôi và anh Bảo Tố cũng nhiều lần làm giám khảo chấm thi tuyến lựa ca sĩ ở vùng Bắc Cali . Các thí sinh qua các kỳ thi do nhạc sĩ Bảo Tố và tôi (Duy Văn) chấm đậu. Nay cũng có nhiều em đã thành danh trên con đường sinh hoạt văn nghệ.

 Có lần anh và tôi cùng gặp lại ca sĩ Kim Loan, ca sĩ Ngoc Lan, ca sĩ Kim Anh … và chúng tôi cũng đã ngồi ghế giám khảo để cùng nhau tuyển lưa cho cộng đồng một lớp người trẻ  ca hát để bảo tồn nền văn hóa Việt nơi xứ người.

Được biết Nhạc sĩ Bảo Tố thuộc dòng hoàng tộc Nguyễn Phước của Triều Nguyễn, sinh năm 1944 tại quận Tuy Phước, tỉnh Bình Định. Tự học ghi ta năm 15 tuổi và trở thành nhạc sĩ chơi nhạc cụ này cùng Mandoline trong ban nhạc Tài Năng Mới của nhạc sĩ Lê Thương, ban nhạc Văn Phụng, ban nhạc Nguyễn Hiền ở đài phát thanh Sài Gòn và đài truyền hình Sài Gòn, ban nhạc Châu Kỳ, ban nhạc Trung Tâm Học Liệu của nhạc sĩ Hùng Lân dành cho các em thiếu nhi, chung với nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng. Sáng tác đầu tay của nhạc sĩ Bảo Tố viết chung với Xuân Điềm vào năm 1966 là Mùa Xuân Tuổi Mộng do ca sĩ Phương Dung thu băng trong hãng đĩa Continental của nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông Ngoài nhạc phẩm Mùa Xuân Tuổi Mộng và Trọn Đời Thương Nhau ông còn nhiều nhạc phẩm nổi tiếng khác như: Tình Gian Đối, Sau lần Yêu, Tình Ta Như Lúa Đơm Bông, Mảnh Hồn Hoang,Em Chết Theo Ngày Vu Quy. Đặc biệt các nhạc phẩm tranh đấu ông viết trong thời kỳ lưu vong: Lớp Ba Trường Làng, Tôi Đã Thấy Quỷ, và Cô Giáo Dạy Trẻ là những nhạc phẩm nội dung chế giễu sự dốt nát của nhóm người vô thần lãnh đạo đất nước.

Ngoài ra nhạc sĩ Bảo Tố  cùng với ca nhạc sĩ Triệu Phổ viết nhạc Phật giáo. Anh cũng làm thơ nói về Đạo ,nói về thế sự và phát hành bằng nhiều tập lấy tên là Việt Nam Hiển Thơ Mầu Nhiệm ghi tên tác giả là Diệu Như Tăng Dũng và Diệu Như Tăng Tố ( Bảo Tố ).

Cuộc đời thật vô thường. Tôi và anh Văn Hoàng Tuấn Tổng Thư Ký Khu Hội Tù Nhân Chính Trị  Tây Bắc Hoa Kỳ  vừa gặp tại hành lang nhà hàng Rong Biển San Jose, anh rất cởi mở và vui vẻ. Tôi cùng hút với anh một điếu thuốc,anh kể chuyện trong tù về ca hát cho anh Văn Hoàng Tuấn nghe. Anh kể một cách đam mê như không mệt mỏi. Nhưng theo quan sát của tôi thì anh hơi yếu bởi anh phải đi gậy.

 Bẵng một thời gian ( chỉ khoảng một tuần) . Chúng tôi đang làm lễ Ngày giỗ Cố Tổng Thống Trần Văn Hương ở Trung Tâm Cosmowork thì nghe tin anh đang nằm bệnh viện Basscom. Dự định vào thăm anh, chưa kịp thì hay tin anh thất lộc.  Tôi lòng bồi hồi, nhớ về anh. Một người anh mà tôi trân quí.

Hôm nay, anh đã đi xa. Nhà tù, nhà đá, những đêm thì thầm ca hát trong bóng tối… tất cả chỉ còn là ký ức. Nhưng với tôi và với những người từng sống, từng chịu đựng và từng hát cùng anh trong lao tù cộng sản, nhạc sĩ Bảo Tố chưa bao giờ mất. Anh vẫn còn đó, trong từng câu nhạc, từng kỷ niệm, từng lý tưởng quốc gia mà anh đã sống và giữ đến hơi thở cuối cùng.

Xin thắp một nén hương lòng tiễn đưa người anh vong niên.Cầu mong anh an nghỉ nơi cõi vĩnh hằng.Và xin cảm ơn anh – một đời không khuất phục.

 Duy Văn