Tuy học Luật, tôi không chính thức được học với GS Nguyễn Văn Canh ngày nào, vì tôi theo ban Tư Pháp, ra trường năm 1972. Mùa thu năm 1974 tôi ghi danh cao học chỉ để cho vui vì biết rằng đã gia nhập quân đội rồi còn thì giờ đâu mà học. Một ngày về phép đang lang thang trong trường Luật, tôi bỗng gặp một nàng xinh ơi là xinh, da trắng má hồng với giọng Huệ ngọt ngào quyến rũ. Tôi lẽo đẽo theo cô bé và được cô cho biết đang vào lớp của năm thứ IV ban Công Pháp do thầy Canh dậy. Cô bé rủ: “Thầy dậy hay lắm anh, anh cùng vào nghe nha.” Tôi miễn cưỡng đi theo cô bé vào giảng đường năm thứ tư Công pháp, chỉ vì cô bé chứ không phải vì thích nghe giảng. Nhưng thật bất ngờ, thầy Nguyễn Văn Canh dậy hay quá, đề tài thầy nói lại quá lối cuốn. Chỉ năm phút sau thầy đã làm tôi quên bẵng nàng thiếu nữ xinh đẹp bên cạnh.

Nhớ hôm đó thầy Canh nói về “Sách lược của Đảng Cộng sản Việt Nam” và “Chiến lược bành trướng thế lực” của đảng này. Sau giờ học tôi đi theo thầy than thở: “Em muốn dự lớp của thầy để nghe thầy giảng quá, nhưng thật buồn em ở mãi ngoài Phú Quốc.” Thầy ngạc nhiên: “Em làm gì mãi ngoài đó.” “Dạ em trong quân đội, làm chánh văn phòng cho chúa đảo (Đặc khu trưởng), không phải lúc nào muốn về SG cũng được.” Thầy trầm ngâm một chút rồi dơ tay ra hiệu cho tôi theo thầy, chúng tôi đi vào thư viện của trường, thầy rút một quyển sách trao cho tôi và nói: “Tặng em quyển sách này do tôi soạn, ngày mai tôi lấy quyển khác bỏ vào.” Đó là quyển “The Vietnamese Communist Warfare, Doctoral Thesis” (Trường Luật Saigon xuất bản năm 1971).

Đầu thập niên 80s khi chúng tôi đến vùng San Jose, thật may mắn được biết GS Nguyễn Văn Canh cũng đang ở đây. Vì muốn được học tiếp tôi tìm đến GS nhờ chứng nhận đơn xin “equivalence” học trình và được biết GS đang lãnh trách nhiệm, như một học giả nghiên cứu về VN, cho Viện Hoover (thuộc ĐH Stanford chuyên nghiên cứu về CS) dưới tiêu đề “War, Revolution and Peace” (Chiến tranh, Cách mạng và Hòa bình). Có lẽ GS Canh là người Á châu độc nhất ở đây nghiên cứu về lãnh vực này.     

Gần đây GS Nguyễn Văn Canh nổi tiếng trong nỗ lực gây dựng ý thức bảo vệ sự vẹn toàn lãnh thổ, chống việc Trung Cộng lấn chiếm khu vực Hoàng Sa và Trường Sa. Đồng thời lên án Nhà nước Cộng sản Việt nam, do thái độ khiếp nhược, đã gián tiếp dâng hiến đất đai của tổ quốc cho ngoại bang. Ngoài hoạt động trong Ủy ban Hoàng Sa, GS Canh còn viết nhiều sách, trưng dẫn nhiều tài liệu liên quan đến đề tài này như: “Chủ Quyền Của Dân Tộc Với Hoàng Sa & Trường Sa”. Và dịch ra tiếng Anh “Dossiers on Paracels and Spratlys & National Sovereignty.” (2020).

Cách đây 5 năm, nhân dịp Gia đình Luật khoa Bắc Cali tổ chức buổi tiệc họp mặt, chúng tôi may mắn được gặp lại vị GS khả kính này và được ông tặng quyền “Chủ Quyền Lãnh Thổ & Bành Trướng Trung Cộng.” Một quyển sách viết công phu, đặc biệt ông dẫn chứng quần đảo Trường Sa & Hoàng Sa là của Việt Nam bằng 10 hồ sơ quan trọng và không thể chối cãi.

Chúng tôi nghĩ đây là những tài liệu hết sức hữu ích, nếu chúng ta chưa làm được, thế hệ sau sẽ hiểu rõ để tranh đấu nhằm khôi phục lại chủ quyền lãnh thổ khi hoàn cảnh thuận lợi.

Gần đây nhất (2023), GS Nguyễn Văn Canh còn cho xuất bản quyển “Biên Cương Mới & Tự Do Dân Sự”. Với “Biên cương mới” GS Canh muốn nói rằng ngày nay biên cương của dân Việt đã mở rộng ra khắp thế giới. Chúng ta, những người tị nạn, cần coi trọng việc bảo vệ cờ vàng, biểu tượng của tinh thần & chính nghĩa dân tộc. GS cũng nói đến việc cần thiết tạo nên một đội ngũ chuyên viên pháp luật để bảo vệ tự do dân sự, đồng thời tranh đấu cho những tù nhân cải tạo cũng như những tù nhân lương tâm.

Qua những hoạt động không ngừng nghỉ của GS Nguyễn Văn Canh, từ Việt Nam đến Hoa Kỳ, luôn đặt tổ quốc Việt nam lên hàng đầu, nỗ lực bảo vệ chủ quyền Việt Nam, lãnh thổ Việt Nam, tinh thần Việt Nam. Giáo Sư Nguyễn Văn Canh quả thực là một nhà trí thức yêu nước hết lòng và dũng cảm vậy.

Phạm Mạnh Tuấn – Viết với lòng tôn kính - khi hay tin GS Nguyễn Văn Canh qua đời.